Τι είναι η αναγεννητική γεωργία και γιατί πρέπει να προωθηθεί (Φάνης Γέμτος)*

(Μέρος 1ο)

Η Αναγεννητική Γεωργία αποτελεί μια σύγχρονη προσέγγιση στον αγροτικό τομέα, η οποία στοχεύει στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Εστιάζει στην ανανέωση ή αναγέννηση της υγείας του εδάφους, στην προστασία της βιοποικιλότητας και στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της γεωργίας, διατηρώντας υψηλή παραγωγικότητα που συμβάλλει στην επισιτιστική ασφάλεια.

Μέσω μιας σειράς πρακτικών που ενισχύουν τη μακροχρόνια γονιμότητα των εδαφών και την ανθεκτικότητα στα ακραία κλιματικά φαινόμενα, η αναγεννητική γεωργία προάγει την οικολογική ισορροπία και την παραγωγικότητα.

Επιπλέον, με την αύξηση της οργανικής ουσίας του εδάφους που στοχεύει, αφαιρεί αέρια του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας στον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη.

Όπως υπονοεί το όνομα, ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε ξανά ένα ζωντανό έδαφος που να μπορεί να παράγει με ελάχιστες εισροές, αλλά και να εκτελεί τις υπηρεσίες του στο οικοσύστημα, όπως συντήρηση του εδάφους, καθάρισμα νερού και αέρα, διατήρηση βιοποικιλότητας.

Η σημερινή γεωργία στη χώρα μας έχει ως βάση τη συνεχή και βαθιά κατεργασία του εδάφους σε συνδυασμό με μονοκαλλιέργειες (που ενισχύθηκαν από τις μεγάλες επιδοτήσεις στο σκληρό σιτάρι και το βαμβάκι, άλλη μια κακή επίδραση του κακού σχεδιασμού των επιδοτήσεων στη χώρα) και συνήθως καύση ή απομάκρυνση των φυτικών υπολειμμάτων των καλλιεργειών. Η χρήση του αρότρου προκαλεί αναστροφή του εδάφους και κάλυψη των φυτικών υπολειμμάτων, αλλά και των σπόρων των ζιζανίων που βρίσκονται στην επιφάνεια στο βάθος του οργώματος. Αποτέλεσμα είναι η διατήρηση γυμνού του εδάφους μέχρι την επόμενη καλλιέργεια, αλλά και η μείωση των ζιζανίων (κάτι που το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό), καθώς οι σπόροι που φυτρώνουν στο βάθος οργώματος δε δίνουν φυτά στην επιφάνεια του εδάφους. Το γυμνό έδαφος έχει σημαντικά προβλήματα, καθώς το χτύπημα των σταγόνων της βροχής ξεκινά μια διαδικασία διάσπασης των συσσωματωμάτων του εδάφους. Τα σωματίδια που δημιουργούνται φράσσουν τους πόρους του εδάφους, μειώνοντας τη διηθητικότητά του. Αποτέλεσμα, αύξηση της απορροής του νερού που προκαλεί τη μεταφορά των σωματιδίων του εδάφους προς τα χαμηλότερα σημεία του ανάγλυφου, που είναι το φαινόμενο της διάβρωσης που καταστρέφει τα επικλινή εδάφη μας.

Αλλά η κατεργασία του εδάφους έχει και ένα άλλο ανεπιθύμητο αποτέλεσμα. Μειώνει την οργανική ουσία του εδάφους. Ο αερισμός του εδάφους που δημιουργείται από την κατεργασία ενισχύει τη δράση των αερόβιων μικροοργανισμών που αποσυνθέτουν την οργανική ουσία, παράγοντας διοξείδιο του άνθρακα που εκλύεται στην ατμόσφαιρα.

Αν στη συνήθεια του οργώματος προσθέσετε και τη συνήθεια απομάκρυνσης ή καύσης των φυτικών υπολειμμάτων, συμπληρώνεται το πρόβλημα της χαμηλής οργανικής ουσίας των ελληνικών εδαφών που βρίσκεται σε επίπεδα κοντά στο 1%. Αυτό σημαίνει χαμηλή γονιμότητα των ελληνικών εδαφών, που την πληρώνουμε με χαμηλή παραγωγικότητα και αυξημένες εισροές (λιπάσματα, νερό), με αντίστοιχη αύξηση του κόστους παραγωγής. Αλλά και μια σειρά από χαρακτηριστικά που κάνουν δυσκολότερη την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Η μονοκαλλιέργεια δημιουργεί, επίσης, προβλήματα, όπως συσσώρευση ζιζανίων και παρασίτων, συνεχή απόληψη ορισμένων θρεπτικών κ.λπ.

Εκεί που δημιουργείται τεράστιο πρόβλημα, είναι στη διάβρωση των εδαφών. Όλες οι επικλινείς εκτάσεις, ακόμη και με μικρή κλίση (και όχι το 15% που προβλέπεται από το σχέδιο της ΚΑΠ), που παραμένουν γυμνές για μεγάλο τμήμα του χρόνου, χάνουν κάθε χρόνο γόνιμο έδαφος που θα χρειαστεί εκατοντάδες χρόνια για να ξαναγίνει. Οι ραγδαίες βροχές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή επιτείνουν την απώλεια εδάφους.

Μια βόλτα στις λοφώδεις περιοχές από το Βελεστίνο μέχρι τα Φάρσαλα θα σας δείξει χωράφια με πέτρες που είναι ό,τι απομένει μετά την απομάκρυνση του γόνιμου εδάφους (όπως δείχνουν οι φωτογραφίες ή το πολύ ωραίο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ3 «Εντός των τειχών» – 30-5-25, https://www.ertflix.gr/vod/vod.609222-entos-kadrou-16).

Όπως γίνεται αντιληπτό, αυτές οι πρακτικές δε συμβαδίζουν με τους στόχους της αναγεννητικής γεωργίας που στοχεύει στην αποτροπή της υποβάθμισης των εδαφών. Σημαντικό στοιχείο που πρέπει να σκεφτεί σοβαρά η χώρα μας.

Οι στόχοι της αναγεννητικής γεωργίας είναι ευρύτερα αποδεκτοί, αλλά οι καλλιεργητικές πρακτικές που προτείνονται για να επιτευχθούν έχουν μεγάλο εύρος και ποικιλία. Άλλες ομάδες προτάσσουν τη βελτίωση της υγείας του εδάφους και άλλες τη μη χρήση χημικών κ.λπ.

Οι βασικές αρχές και καλλιεργητικές πρακτικές της αναγεννητικής γεωργίας περιλαμβάνουν :

* Ελαχιστοποίηση της διατάραξης του εδάφους με την κατεργασία: Αυτό περιλαμβάνει πρακτικές όπως η γεωργία χωρίς όργωμα μέχρι ακατεργασία.

* Διατήρηση συνεχούς κάλυψης του εδάφους με βλάστηση και λειτουργία ζωντανών ριζών όλον τον χρόνο : Η διατήρηση της επιφάνειας του εδάφους καλυμμένης με καλλιέργειες ή υπολείμματα, το προστατεύει από τη διάβρωση, τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και τις επιπτώσεις των έντονων βροχοπτώσεων που έχουμε με την κλιματική αλλαγή. Η υψηλή διηθητικότητα του εδάφους μειώνει την απορροή του νερού και τη μεταφορά στοιχείων του εδάφους προς τα χαμηλότερα σημεία του ανάγλυφου.

* Προώθηση της αμειψισποράς : Η εναλλαγή καλλιεργειών και η ενσωμάτωση ποικίλων φυτικών ειδών στο σύστημα βελτιώνει την υγεία του εδάφους, μειώνει την πίεση από παράσιτα και ασθένειες και παρέχει μια πιο ποικίλη διατροφή για τους οργανισμούς του εδάφους.

* Διατήρηση ζωντανών ριζών στο έδαφος σε όλη τη διάρκεια του έτους : Αυτό υποστηρίζει τον τροφικό κύκλο του εδάφους με την εναλλαγή ουσιών μεταξύ ριζών και μικροοργανισμών (μυκόροιζων), το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τον κύκλο των θρεπτικών συστατικών και την υγεία των φυτών και του εδάφους.

* Ενσωμάτωση της κτηνοτροφίας : Η ενσωμάτωση ζώων βοσκής μπορεί να βελτιώσει τη δομή του εδάφους, τον κύκλο των θρεπτικών συστατικών και τη συνολική υγεία του οικοσυστήματος. Πολλές εφαρμογές στις ΗΠΑ με βόσκηση των καλλιεργειών φυτοκάλυψης έδειξαν σημαντικά οφέλη από πολλές πλευρές.

* Χρήση κομπόστας (compost, δεν ξέρω αν είναι καλή η μετάφραση) και οργανικών υλικών στο χωράφι : Η χρήση της προσφέρει φυσική λίπανση, αυξάνοντας την οργανική ουσία και τα θρεπτικά συστατικά του εδάφους. Παράλληλα, μειώνει την εξάρτηση από χημικά λιπάσματα και περιορίζει την απόρριψη οργανικών αποβλήτων. Αλλά και η χρήση άλλων βιολογικών υλικών, όπως υπόλειμμα μεθανικής ζύμωσης, συμβάλλει στη μείωση των χημικών λιπασμάτων και στην αύξηση της οργανικής ουσίας. Όλα προωθούν την κυκλική οικονομία.

Συνέχεια στο επόμενο…

*Φάνης Γέμτος, γεωπόνος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μέλος της Ε.Δ.Υ.ΘΕ.

ΠΗΓΗ : ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ