Τα οφέλη της εφαρμογής τεχνολογιών γεωργίας ακριβείας στη γεωργία των ΗΠΑ (Φάνης Γέμτος)*

Ένα ερώτημα που τίθεται πολλές φορές είναι αν υπάρχουν οφέλη από την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στη γεωργία. Υπάρχουν πάντα κάποιες αντιρρήσεις. Η Ένωση των βιομηχάνων γεωργικών μηχανημάτων (AEM Agricultural Equipment Manufacturers) των ΗΠΑ παρουσιάζει κάθε χρόνο μια μελέτη για τις επιπτώσεις των εφαρμογών των τεχνικών της γεωργίας ακριβείας στη γεωργία των ΗΠΑ.

Η έκθεση εμφανίστηκε πρώτη φορά το 2020 και το 2025 ήταν μια πλήρης μελέτη των επιπτώσεων. Στη μελέτη του 2025 συμμετείχαν εκτός της ΑΕΜ οι American Farm Bureau Federation (Ομοσπονδιακό Γραφείο Γεωργίας), American Soybean Association (Ένωση Παραγωγών Σόγιας), Crop Life America (Αμερικανική Ζωή των Καλλιεργειών) and National Corn Growers Association (Εθνική Ένωση Καλλιεργητών Καλαμποκιού).

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αμερικανική, αλλά και η ευρωπαϊκή γεωργία αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα τόσο από την έλλειψη εργατικών χεριών όσο και από την κλιματική κρίση που μας δείχνει τα «δόντια» της κάθε χρόνο. Επιπλέον, υπάρχουν προβλήματα με το κόστος των εισροών (καύσιμα – ενέργεια, χημικά) και σημαντικό πρόβλημα διαχείρισης των μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων, όπως έδαφος, νερό και ενέργεια. Και σε όλα αυτά προστίθεται το πρόβλημα της επισιτιστικής ασφάλειας ενός συνεχώς αυξανόμενου πληθυσμού του πλανήτη, σε συνδυασμό με τη μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων από τεχνικά έργα. Στόχος τη μελέτης είναι η ποσοτικοποίηση των ωφελειών από τη χρήση τεχνολογικών γεωργίας ακρίβειας και επίδειξη των επιπτώσεων της υιοθέτησης στην :

1. Προώθηση καλλιεργητικών πρακτικών που επιτυγχάνουν αποτελεσματική χρήση των εισροών και συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των αγροτών και

2. Να βελτιώσουν την κοινωνική ωφέλεια της γεωργίας και τη μακροχρόνια συντήρηση εδάφους και νερού. Η μελέτη αναφέρεται κυρίως σε μεγάλες καλλιέργειες και μελετά τις επιπτώσεις των ακόλουθων τεχνολογιών: Καθοδήγηση κίνησης μηχανημάτων στο χωράφι, μεταβλητή εφαρμογή δόσεων εισροών, άρδευση ακριβείας, διαχείριση τμημάτων του πλάτους των μηχανημάτων και ανάλυση λειτουργίας του στόλου των μηχανημάτων και τηλε-διαχείρισή τους.

Τα συνολικά αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν διαφορετικά επίπεδα υιοθέτησης για κάθε τεχνολογία από τους αγρότες. Σε ένα διάγραμμα που δείχνει τη χρήση των τεχνολογιών γεωργίας ακριβείας στις ΗΠΑ φαίνεται ότι το 74% των αγροτών χρησιμοποιεί αυτόματη καθοδήγηση στο χωράφι, 66% χρησιμοποιεί χαρτογράφηση της παραγωγής, 43% μεταβλητή εφαρμογή λιπασμάτων, 52% διαχείριση πλάτους εργασίας των μηχανημάτων. Όλα αυτά το 2020 ήταν κάτω από το 20%. Αυτό είναι ένα δείγμα της προόδου που έχει επιτευχθεί, αλλά και των θετικών αποτελεσμάτων από τη χρήση τους. Φυσικά ένα ποσοστό παραμένει στις παραδόσεις, αλλά είναι μάλλον μικρό.

Έχω γράψει πολλές φορές για τις τεχνολογίες της γεωργίας ακριβείας αναλυτικά. Θα προσπαθήσω στα επόμενα να σας δώσω περιληπτικά τι είναι η κάθε τεχνολογία και τι αποτελέσματα έφερε και αναμένεται να φέρει στα επόμενα χρόνια σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης.

1. Καθοδήγηση κίνησης μηχανημάτων στο χωράφι. Το σύστημα στηρίζεται στη χρήση GPS και μπορεί να βοηθά τον αγρότη χειριστή του μηχανήματος να ακολουθεί την πορεία στο χωράφι μέχρι να κάνει αυτόματα την οδήγηση. Με το σύστημα αυτό αποτρέπονται τα διπλο-περάσματα από σημεία του χωραφιού, κάτι που μειώνει τις κινήσεις στο χωράφι και την κατανάλωση καυσίμου. Το σύστημα επιτυγχάνει μείωση της κατανάλωσης καυσίμου κατά 7% που αναμένεται να συνεχιστεί και στο μέλλον.
2. Μεταβλητή εφαρμογή δόσεων εισροών. Εδώ έχουμε δύο κύριες εφαρμογές. Τη διαφοροποιημένη εφαρμογή δόσεων λιπασμάτων και παρασιτοκτόνων, κυρίως ζιζανιοκτόνων. Η διαφοροποίηση της εφαρμογής κυρίως αζωτούχων λιπασμάτων μπορεί να επιτύχει μειώσεις της τάξεως του 8%, που αναμένεται στα επόμενα χρόνια να φτάσει το 14%. Η μείωση της χρήσης των ζιζανιοκτόνων φτάνει στα 9% και αναμένεται να φτάσει στο 12% τα επόμενα χρόνια. Οι δυνατότητες ορισμένων συστημάτων μπορούν να ξεπεράσουν το 50%, κάτι που θα δούμε τα επόμενα χρόνια.
3. Άρδευση ακριβείας. Εδώ έχουμε δυνατότητες να εφαρμόζουμε το απαιτούμενο νερό σε κάθε σημείο του χωραφιού, με εξοικονόμηση σήμερα του 5% του αρδευτικού νερού, που αναμένεται να φτάσει στο 20% τα επόμενα έτη.
4. Διαχείριση τμημάτων του πλάτους των μηχανημάτων. Εδώ έχουμε μηχανήματα που μπορούν να σταματούν τη λειτουργία μέρους του πλάτους εργασίας. Αυτό μας επιτρέπει να αποφύγουμε διπλές εφαρμογές εισροών (διπλο-σπορά, διπλή λίπανση κ.λπ.) με συμβολή στη μείωση τόσο της κατανάλωσης καυσίμου όσο και των εισροών.
5. Ανάλυση λειτουργίας του στόλου των μηχανημάτων και τηλε-διαχείρισή τους είναι ένα πλέγμα τεχνολογικών που μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη χρήση του στόλου των μηχανημάτων και να επιτύχει σημαντικές βελτιώσεις στις αποδόσεις και στην εξοικονόμηση των εισροών.

Όλες αυτές οι βελτιώσεις έχουν επιτευχθεί με ταυτόχρονη αύξηση των απόδοσης των καλλιεργειών κατά 5% και αναμένεται να προστεθεί άλλο ένα 6% τα επόμενα έτη. Υπάρχουν πολλά θέματα που αξίζει να σχολιάσουμε στην έκθεση. Πρώτον, ότι οι ενώσεις των παραγωγών μετέχουν στη σύνταξη εκθέσεων, αλλά και γενικότερα σε μελέτες και ερευνητικά προγράμματα που θα συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών διαχείρισης των αγροκτημάτων τους. Εδώ το ενδιαφέρον και η συμμετοχή των οργανώσεων των αγροτών είναι μάλλον άγνωστο στοιχείο.

Το δεύτερο στοιχείο είναι τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Βλέπουμε μια σειρά από βελτιώσεις στη χρήση εισροών και στη διαχείριση των φυσικών πόρων που είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Μαζί με την αύξηση των αποδόσεων δίνουν σημαντική βελτίωση της διαχείρισης των αγροκτημάτων και καθοδηγούν τους αγρότες στην υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών. Με αυτές τις βελτιώσεις φαίνεται ότι η απόσβεση των απαραίτητων επενδύσεων θα είναι σχετικά εύκολη. Αυτό, βέβαια, ισχύει για τα μεγάλα αγροκτήματα των ΗΠΑ.

Τι ισχύει για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για τη χώρα μας με τις μικρές εκμεταλλεύσεις ; Μπορούν να επενδύσουν σε αυτές τις τεχνολογίες και να τις αποσβέσουν ; Και αν δεν μπορούν, τι γίνεται με την ανταγωνιστικότητα της αγροτικής παραγωγής και της οικονομίας μας ; Αλλά και όταν υπάρχουν οι δυνατότητες, ποιος θα τους βοηθήσει να κάνουν τις σωστές επιλογές εξοπλισμού κ.λπ. Δε μιλάω για κοινή χρήση. Αυτό είναι αδύνατο με τη σημερινή λογική των αγροτών και χωρίς καμία προσπάθεια να αλλάξει αυτή η λογική μέσω εκπαίδευσης ή ενημέρωσης. Θα έπρεπε και το Ελληνικό Υπουργείο Γεωργίας (όχι το σημερνό επιδοτήσεων, ενισχύσεων και αποζημιώσεων) να κάνει ανάλογες μελέτες για να βοηθήσει τους αγρότες ; Αυτό μόνο αν μας ενδιέφερε να έχουμε ακμαίο πρωτογενή τομέα, που δε φαίνεται ενδιαφέρει το πιλοτικό σύστημα της χώρας.

*Φάνης Γέμτος, γεωπόνος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μέλος της Ε.Δ.Υ.ΘΕ.

ΠΗΓΗ : ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας