Τα μηνύματα της παγκόσμιας ημέρας για ερημοποίηση και ξηρασία – (Χρ.Τσαντήλας)*

Την προηγούμενη Δευτέρα (17/6) ήταν η επέτειος της Παγκόσμιας Ημέρας για την Ερημοποίηση και την Ξηρασία, που φιλοξενήθηκε φέτος από την Κολομβία, με κεντρικό σύνθημα «Restore the Land. Unlockthe Opportunities»-Αποκαταστήστε τη γη. Ξεκλειδώστε τις ευκαιρίες». Σκοπός της επετείου ήταν η ευαισθητοποίηση του κοινού για τις διεθνείς προσπάθειες καταπολέμησης της ερημοποίησης και της ξηρασίας μέσω της αποκατάστασης της Γης. Στο άρθρο αυτό θα επιχειρηθεί μια σύντομη περιγραφή της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η Γη σε παγκόσμιο, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο λόγω (κυρίως) της κακοδιαχείρισής της από τον άνθρωπο, των συνεπειών που προκαλούνται σε περιβαλλοντικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο και πώς θα μπορούσε αυτή η πορεία να ανασχεθεί.

Για την απόδοση της σημασίας της Γης αρκούν με το παραπάνω οι δηλώσεις τριών κορυφαίων παραγόντων, του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, António Guterres, του εκτελεστικού γραμματέα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών, Ibrahim Thiaw, και της υπουργού Γεωργίας της Κολομβίας, Martha Viviana Carvajalino Villegas.

Ο πρώτος σε σχετικό δελτίο Τύπου αναφέρει αυτολεξεί [1] : «Ό,τι είναι καλό για τη γη είναι καλό για τους ανθρώπους και τις οικονομίες. Αλλά η ανθρωπότητα υποβαθμίζει τη γη με ανησυχητικό ρυθμό, κοστίζοντας στην παγκόσμια οικονομία σχεδόν 880 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο – πολύ περισσότερα από τις επενδύσεις που απαιτούνται για την αντιμετώπιση του προβλήματος».

Ο δεύτερος λέει [2 ] : «Η υποβάθμιση της Γης είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό περιβαλλοντικό ζήτημα – αποτελεί άμεση απειλή για την υγεία μας, την ασφάλεια των τροφίμων και του νερού και τη σταθερότητα των κοινωνιών. Όταν χάνουμε υγιή γη, θα αποδυναμώνουμε τη διατροφή, αυξάνουμε τον κίνδυνο ασθενειών και εκθέτουμε τις κοινότητες σε κλιματικά και οικονομικά πλήγματα».

Η τρίτη, τέλος, σε παρόμοιο μήκος κύματος δήλωσε (2) πως : «Η προστασία των γεωργικών εδαφών και της Γης αποτελεί επείγουσα επιτακτική ανάγκη ενόψει της των αλληλένδετων κρίσεων που απειλούν την επιβίωσή μας: απώλεια της βιοποικιλότητας, υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, πείνα, φτώχεια και εκτοπισμός. … Χωρίς γόνιμο έδαφος, δεν υπάρχει τροφή – χωρίς τροφή, δεν υπάρχει ειρήνη». Θεωρούμε ότι καλύτερη περιγραφή της σημασίας της Γης δε θα μπορούσε να γίνει.

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ [3], [4], μέχρι σήμερα έχει ήδη αλλοιωθεί το 70% του συνόλου της ελεύθερης από πάγους Γης, επηρεάζοντας πάνω από 3,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Με τους σημερινούς ρυθμούς, το ποσοστό αυτό φθάσει το 90% μέχρι το 2050 και οι επιπτώσεις της υποβάθμισης της Γης θα γίνουν αισθητές από το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Η υποβάθμιση της Γης αλλάζει και διαταράσσει, επίσης, τα πρότυπα βροχοπτώσεων, επιδεινώνει τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι ξηρασίες ή οι πλημμύρες, και οδηγεί σε περαιτέρω κλιματική αλλαγή. Έχει ως αποτέλεσμα την κοινωνική και πολιτική αστάθεια, η οποία οδηγεί στη φτώχεια, τις συγκρούσεις και τη μετανάστευση. Οικονομικά η ξηρασία, η υποβάθμιση της Γης και η ερημοποίηση επιφέρουν οικονομική ζημία που εκτιμάται σε 878 δισ. δολάρια τον χρόνο.

Μία άλλη εκτίμηση αναφέρει ότι η υποβάθμιση της Γης κοστίζει μέσω όλων των επιπτώσεων στις οικοσυστημικές λειτουργίες που επηρεάζει περί 63-10-6 τρισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο [5]. Κάθε δευτερόλεπτο υποβαθμίζεται μία έκταση ίση με ένα γήπεδο ποδοσφαίρου που προστίθεται στη συνολική έκταση του 1 δισεκατομμυρίου στρ. κάθε χρόνο. Ένα δισεκατομμύριο νέοι άνθρωποι κάτω των 25 ετών ζουν σε περιοχές που εξαρτώνται απ’ ευθείας από τη γη και τους φυσικούς πόρους για θέσεις εργασίας και βιοπορισμό. Εάν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, θα χρειαστεί μέχρι το 2030 να αποκατασταθούν 15 δισεκατομμύρια στρ. για να επιτευχθεί μηδενική υποβάθμιση της Γης.

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Τη μεγαλύτερη υποβάθμιση υφίσταται η γεωργική γη. Περισσότερο από 80% της συνολικής έκτασης υποβαθμίζεται. Σύμφωνα με πολύ πρόσφατη έρευνα (5), 10-11% των γεωργικών/αρώσιμων γαιών υποβαθμίζονται από διάφορες αιτίες (2 δισεκατομμύρια στρ. γεωργικής Γης και περίπου 1,1 δισεκατομμύρια στρ. αρώσιμης Γης). Οι κύριες αιτίες της υποβάθμισης της Γης στην Ευρώπη είναι η υδατική διάβρωση και συμπύκνωση των εδαφών, η μείωση της οργανικής ουσίας, η αλάτωση, η ρύπανση και η αλλαγή χρήσης Γης (landtake) και η στεγανοποίηση των εδαφών (soilsealing).

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Όπως αναφέραμε και σε παλαιότερα άρθρα («ΕτΔ»,16/5/22, 17/6/23), η Ελλάδα πρωτοστατεί στην υποβάθμιση της Γης λόγω του φυσικού αναγλύφου που ευνοεί τη διάβρωση, της κακοδιαχείρισής της και της έλλειψης μέτρων προστασίας της από την Πολιτεία. Σύμφωνα με Εθνικό Σχέδιο για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης περίπου 34% της Γης στην Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί σε μεγάλο βαθμό και το 49% σε μέτριο βαθμό. Αντί να επαναλαμβάνουμε όσα πολλές φορές έχουμε αναφέρει για την αδιαφορία της Πολιτείας για την προστασία της γεωργικής Γης, νομίζουμε ότι αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι «η Ελλάδα δε συμμετέχει στην Πρωτοβουλία για την Ουδετερότητα της Υποβάθμισης της Γης και, ως εκ τούτου, δεν έχει καθοριστεί πρόγραμμα καθορισμού στόχων για την Ουδετερότητα της Υποβάθμισης της Γης», όπως αναφέρεται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στην τελευταία έκθεσή του προς τον ΟΗΕ [6], την οποία είναι υποχρεωμένο να συντάσσει κάθε χρόνο. Παρ’ όλα αυτά, το Υπουργείο ισχυρίζεται ότι …η Ελλάδα παραμένει πλήρως προσηλωμένη στην Ατζέντα 2030. Οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι ενσωματωμένοι σε όλα τα μεγάλα δεσμευτικά πολιτικά της σχέδια. Οι συμπαγείς στρατηγικές δρομολογούνται, εκπονούνται πολιτικές και σχεδιάζονται θεσμικές μεταρρυθμίσεις για την επιτάχυνση της πλήρους εφαρμογής των ΣΒΑ». Τώρα το πώς μπορεί να ισχύει αυτό, όταν η Ουδετερότητα της Υποβάθμισης της Γης, στην οποία δε συμμετέχει η Ελλάδα, περιλαμβάνει ακριβώς αυτά που η Ελλάδα αρνείται, αφήνεται να το απαντήσει η τεχνητή νοημοσύνη… Εάν σε αυτά προστεθούν και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η γεωργική Γη από την εισβολή των φωτοβολταϊκών συστημάτων σε αυτήν, αλλά και την ευνοϊκή νομοθεσία για την ευκολία αλλαγής χρήσης, κατανοεί κανείς ότι δυστυχώς η Γη -και ιδιαίτερα η γεωργική- στην Ελλάδα όχι μόνο δεν αποκαθίσταται από την υποβάθμισή της, αλλά στην κυριολεξία βρίσκεται υπό διωγμό.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

Αν, όμως, αυτά συμβαίνουν στη χώρα μας, στον υπόλοιπο κόσμο η κατάσταση είναι τελείως διαφορετική. Οι περισσότερες των χωρών που υπέγραψαν τη Σύμβαση για την καταπολέμηση της Ερημοποίησης (η Ελλάδα ανήκει σε αυτές, αλλά δεν καταβάλλει καν την ετήσια συνδρομή της επί 26 χρόνια τώρα !) εργάζονται συστηματικά στην κατεύθυνση αυτή, διότι κατανοούν ότι τα οφέλη από την αποκατάσταση είναι πολλαπλά σε ό,τι αφορά τη βιοποικιλότητα, το κλίμα, την επισιτιστική ασφάλεια, το νερό, την υγεία κ.λπ. Από τον ΟΗΕ εκτιμάται ότι αποκαθιστώντας 15% της υποβαθμισμένης Γης θα μειωθεί η εξαφάνιση κατά 60% απειλούμενων ειδών, θα μειωθούν κατά 30% οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, θα αυξηθεί η παραγωγή τροφής κατά 22 εκατ. τόνους, θα αυξηθεί η παραγωγικότητα του νερού, θα μειωθεί ο κίνδυνος από τις πανδημίες που κοστίζουν τρισεκατομμύρια δολάρια, για να αναφερθούν ορισμένες από τις ωφέλειες από την αποκατάσταση της Γης, που θυμίζουμε ότι οι βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας δεν ψήφισαν τον ευρωπαϊκό νόμο για την αποκατάσταση της φύσης (!).

Εκτιμάται ότι η επένδυση 1 $ στην αποκατάσταση της Γης δημιουργούνται 7-30 $ και ότι η αποκατάσταση δέκα δισεκατομμυρίων στρ. θα απέφερε ένα οικονομικό αποτέλεσμα ίσο με 1.8 τρισεκατομμύρια $. Όμως, η αποκατάσταση σε βαθμό που να ικανοποιούνται οι στόχοι του ΟΗΕ χρειάζεται ένα ποσό 2,1 τρισ. $ μέχρι το 2030 (4).

Αν, όμως, όλα τα παραπάνω φαίνονται εξωπραγματικά για της χώρα μας, στον υπόλοιπο κόσμο αποτελούν στόχους και άρχισαν να εφαρμόζονται σχετικά προγράμματα για την επίτευξή τους. Είναι τραγικό η χώρα μας σε όλη αυτήν την κατάσταση να βρίσκεται τόσο πίσω, τόσο μακριά από την προσπάθεια διάσωσης της Γης και του πλανήτη. Επιτέλους ας γίνει μια προσπάθεια να αφυπνιστούμε, η κατάσταση γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Τα πιο πολύτιμα αγαθά για τη ζωή που μας προσφέρει η Γη βρίσκονται σε κόκκινο συναγερμό. Η Θεσσαλία έχει τη δικιά της δραματική εμπειρία στο θέμα αυτό. Καιρός οι υπεύθυνοι με πρώτη την κυβέρνηση και όλο το πολιτικό σύστημα να προβληματιστούν σοβαρά, αλλά και η κοινωνία να σηκωθεί και να απαιτήσει τη διόρθωση της πορείας προς την κατεύθυνση της σωτηρίας της Γης, της ίδιας της επιβίωσής μας. Αυτήν την ευκαιρία για αναστοχασμό προσφέρει η Παγκόσμια Ημέρα για την Ερημοποίηση και την Ξηρασία φέτος.

[1]. https://www.unccd.int/resources/ other/desertification-and-drought-day-2025-message-un-secretary-general.

[2]. https://www.unccd.int/news-stories/press-releases/colombia-host-desertification-and-drought-day-2025.

[3]. https://www.unccd.int/land-and-life/ land-degradation-neutrality/overview

[4]. https://www.unccd.int/sites/default/files/2025-05/DDD%20factsheet%20EN.pdf.

[5]. Pravalie et al. 2024. A unifying modelling of multiple landdegradation pathways in Europe. Nature communications. https://doi.org/10.1038/s41467-024-48252-x.

[6]. UNCCD. 2023. prais4.

*Χρ. Τσαντήλας, Γεωπόνος, δρ. Εδαφολογίας, πρ. διευθυντής
Ινστιτούτου Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (e-mail: christotsadilas@gmail.com).

ΠΗΓΗ : ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας