ΑΦΙΕΡΩΜΑ – Αριστείδης Λαμπρούλης, Κεφάλαιο V. Οι αγώνες των Θεσσαλών για το νερό, η συμβολή του Αριστείδη Λαμπρούλη

 

Όταν ο ΑΛ ανέλαβε τα καθήκοντα του Δημάρχου το 1980, είχε πλήρως συνειδητοποιήσει ότι το υδατικό πρόβλημα της Θεσσαλίας είναι ίσως το πιο σημαντικό για τον τόπο γενικότερα και ειδικά για την ανάπτυξη, την γεωργία, την ενέργεια, την περιβαλλοντική προστασία. Ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο, από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε την υπόθεση του Δήμου και της ΔΕΥΑΛ, ενέταξε τις προσπάθειές του για την απρόσκοπτη τροφοδότηση της πόλης του με άφθονο και υγιεινό νερό, την κατασκευή των έργων αποχέτευσης και του βιολογικού καθαρι-σμού για την προστασία του αποδέκτη ποταμού Πηνειού.

Παράλληλα όμως είχε προ πολλού αντιληφθεί ότι η προσπάθεια για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του Δήμου συνδέεται άρρηκτα με την γενικότερη κατάσταση και την ενιαία διαχείριση των υδατικών συστημάτων της Θεσσαλίας, τις αποφάσεις για το υδατικό δυναμικό της και τις προοπτικές αξιοποίησης του.

Επίσης έβλεπε ότι μόνο σε κοινή δράση με τους άλλους χρήστες νερού αλλά και ενδιαφερομένους φορείς (ΟΤΑ, αγρότες, επιμελητήρια, επιστημονικές οργανώσεις κ.λ.π.) θα μπορούσαν να διαμορφωθούν τεκμηριωμένες προτάσεις, να υπάρξουν δράσεις και να ασκηθούν οι ανάλογες πιέσεις για την υλοποίηση έργων, την διαμόρφωση αναγκαίων θεσμικών πλαισίων και την άσκηση ριζοσπαστικής πολιτικής στα νερά.

Ας σημειωθεί ότι καθ’ όλη την δεκαετία του 1980 και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας 1990 η Τοπική Αυτοδιοίκηση ήταν ιδιαίτερα πολυδιασπασμένη (πολλοί δήμοι, κοινότητες), οι Νομάρχες (και αργότερα οι πρώτοι Περιφερειάρχες) ήταν διορισμένοι κρατικοί εκπρόσωποι και ουσιαστικά απουσίαζε η περιφερειακή εκπροσώπηση  (κάτι που, ως γνωστόν, σήμερα καλύπτεται από τον αιρετό Περιφερειάρχη και το Περιφερειακό συμβούλιο). Με άλλα λόγια οι φορείς της Θεσσαλίας δεν είχαν εξ’ ορισμού συντονισμό και ενιαία εκπροσώπηση και για κάθε σοβαρό θέμα που προέκυπτε ήταν υποχρεωμένοι να συγκροτούν κατά περίπτωση επιτροπές εκπροσώπων τους με ένα στοιχειώδες οργανωτικό πλαίσιο.

Στις συνθήκες αυτές οι πρωτοβουλίες του ΑΛ είχαν ήδη ξεκινήσει με την επιστημονική ημερίδα του 1982 (δες κεφ. Ι) για την διαχείριση των υδάτων, τα συμπεράσματα της οποίας αποτέλεσαν γνώμονα για περαιτέρω δράση.

Η επόμενη κίνηση ήταν η πολιτική πρωτοβουλία για καλύτερη αξιοποίηση του υδατικού δυναμικού της Θεσσαλίας, με ενίσχυση των υδάτων της λεκάνης Πηνειού με μεταφορά (εκτροπή) από τον Αχελώο. Ήδη, όπως είναι γνωστό, οι απόψεις του υδροενεργειακού μηχανικού Στέλιου Μαγειρία είχαν διαχυθεί στην κοινή γνώμη της Θεσσαλίας και οι φορείς, σύσσωμοι κυριολεκτικά, τις είχαν αγκαλιάσει και τις είχαν κάνει σημαία τους στην διεκδίκηση επίλυσης του υδατικού προβλήματος της Θεσσαλίας.

Σε αυτό ακριβώς το κίνημα που δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή, ο ΑΛ ήταν μοιραίο να ηγηθεί.

Στις 24 Μαΐου του 1983 ο ΑΛ και ο Δήμος Λάρισας συγκάλεσε ανοικτή σύσκεψη στο κινηματοθέατρο «Γαλαξίας» για την αντιμετώπιση του προβλήματος που δημιούργησε η εξαγγελία από την ΔΕΗ για την κατασκευή του φράγματος Αυλακίου επί του Αχελώου. Οι ανησυχίες ήταν έντονες γιατί, σύμφωνα με τον Μαγειρία, το έργο αυτό θα καθιστούσε αδύνατη την εκτροπή των υδάτων, για την οποία ο Μαγειρίας επέμενε ότι έπρεπε να γίνει βορειότερα, από την θέση Συκιά και το ομώνυμο φράγμα – ταμιευτήρα που θα έπρεπε να κατασκευασθεί.

Στην σύσκεψη μετείχαν ο νομάρχης, πολλοί αντιπολιτευόμενοι βουλευτές (ΝΔ, ΚΚΕ), Δήμαρχοι, αγροτιστές, συνεταιριστές, επιμελητήρια, εργατικά κέντρα κ.λ.π.

Ο ΑΛ «αναφέρθηκε στο ιστορικό του θέματος και τις εξελίξεις που σημειώθηκαν σ’ αυτό από το 1981 ….», ενώ ο νομάρχης «χαρακτήρισε το θέμα … εθνικό» αλλά «κατέκρινε τις διαδικασίες διεξαγωγής της σύσκεψης» (προφανώς θεωρώντας την εκδήλωση ως αντιπολιτευ-τική ενέργεια).

Με την δυναμική όμως που ήδη είχε αποκτήσει το κίνημα αυτό, οι εξελίξεις υπήρξαν γρήγορες. Την επόμενη χρονιά ο Πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου ανακοίνωσε ότι θα γίνουν τα έργα ενίσχυσης των υδάτων του θεσσαλικού κάμπου με την εκτροπή του Αχελώου. Όμως και πάλι ο αγώνας για την επίτευξη του τελικού στόχου ήταν αναγκαίος και ο δρόμος μακρύς.

Την περίοδο διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ (έως το 1989) έγιναν πολλές ακόμη κινητοποιήσεις, με ημερίδες, συναντήσεις με πολιτικούς εκπροσώπους, κόμματα, βουλευτές κ.λ.π., στις οποίες η παρουσία του ΑΛ ήταν συνεχής και αδιάλειπτη, ενώ ο ηγετικός του ρόλος είχε γίνει αποδεκτός στην συνείδηση των άλλων συνοδοιπόρων του.

Η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, μετά τις εξαγγελίες Α. Παπανδρέου και μετά την σχετική προεργασία, προχώρησε στην προκήρυξη διεθνούς διαγωνισμού για τα έργα Αχελώου (Υπουργός Κουλουμπής). Από τις διαδικασίες προέκυψε τελικά μία μόνο προσφορά (από την Κοινοπραξία TAYEURO), για την οποία υπήρχε έντονος προβληματισμός εάν θα μπορούσε, για λόγους διαφάνειας, να γίνει αποδεκτή.

Η νέα κυβέρνηση (ΝΔ – Κων/νος Μητσοτάκης), που προέκυψε από την περίπλοκη εκείνη πολιτική περίοδο, αξιολόγησε την υποβληθείσα προσφορά και συνέταξε σχέδιο σύμβασης για την κατασκευή των έργων. Οι πολιτικές αντιθέσεις όμως και η εξ’ αρχής «ελαττωματική» διαδικασία, δεν επέτρεψαν την υπογραφή της σύμβασης και το θέμα μεταφέρθηκε στην μεθεπόμενη κυβέρνηση (1993 – Ανδρέας Παπανδρέου).

Την περίοδο της κυβέρνησης Κων. Μητσοτάκη, ο ΑΛ και όλοι φορείς της Θεσσαλίας συνέχισαν τους αγώνες τους. Μάλιστα από τον Φεβρουάριο του 1992, η επιτροπή αγώνα πήρε πλέον επίσημα πιο συγκροτημένη μορφή, την γνωστή ως Πανθεσσαλική Συντονιστική Επιτροπή (ΠΑΣΕ) * Αχελώου, με επικεφαλής τον ΑΛ, την συμμετοχή και άλλων δημάρχων, το ΤΕΕ, ΓΕΩΤΕΕ, ΕΘΕΜ, Οικονομικό Επιμελητήριο, Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών κ.λ.π.

Η δραστηριότητα της ΠΑΣΕ εντάθηκε, έγιναν επαφές στον Ευρωπαϊκό χώρο (Στρασβούργο 1992), και ασκήθηκαν ισχυρές πιέσεις στην κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη για να υπογραφεί η Σύμβαση. Αλλεπάλληλες οι αποφάσεις των συλλογικοτήτων και τα ψηφίσματα θεσσαλικών οργανώσεων για το θέμα αυτό προς την κυβέρνηση.

Ενδεικτικά, επιλέγουμε απόσπασμα από τη σχετική επιστολή προς τον πρωθυπουργό που απέστειλε ο Δήμαρχος ΑΛ στις 17 Μαρτίου 1993 :

«…….να μας επιτραπεί, έστω και γραπτώς να Σας γνωστοποιήσουμε την αμετάκλητη απόφασή μας και ολοκλήρου του Θεσσαλικού λαού για την υλοποίηση του έργου, καθ’ όλα αναπτυξιακού και εθνικής εμβέλειας.

Η βραδύτητα των διαδικασιών : μονογραφή της σύμβασης χωρίς επιφυλάξεις και από τις δύο πλευρές, Υπουργικό Συμβούλιο και εν συνεχεία κύρωση από την Βουλή με την ταυτόχρονη ένταση των προσπαθειών των αντιτιθεμένων εις το έργο με διάφορες ενέργειες και δημοσιεύματα που φθάνουν και έως το Ευρωκοινοβούλιο και που στοχεύουν στην αναστολή των διαδικασιών ή και στη ματαίωση του έργου, μας εμβάλλουν σε σοβαρές ανησυχίες παρά τις γνωστές σ’ όλους επίσημες διαβεβαιώσεις και διακηρύξεις των ηγεσιών όλων των πολιτικών κομμάτων.

Για τους παραπάνω λόγους, απευθύνουμε ύστατη έκκληση σε Σας προσωπικά, όπως πέραν της επαναβεβαίωσης της βούλησής σας και της Κυβέρνησής σας, ότι το έργο θα πραγματοποιηθεί, ολοκληρωθούν τάχιστα οι διαδικασίες με την κύρωση της σύμβασης από την Εθνική Αντιπροσωπεία.

Πιστεύουμε ότι η επιτυχής κατάληξη των πολύχρονων προσπαθειών θα ικανοποιήσει το όραμα – θέληση της Θεσσαλία, ενώ ταυτόχρονα θα καταγραφεί ως θετικό επίτευγμα στην ανάπτυξη της περιοχής μας και ολόκληρης της χώρας.»

Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, ο πρώην υπουργός Ε. Κουλουμπής, που επί των ημερών του είχε αρχίσει η διεξαγωγή του διαγωνισμού για τα έργα, «περιέργως», δηλαδή για αντιπολιτευτικούς λόγους, χαρακτήριζε την (πιθανή) ανάθεση του έργου ως «σκάνδαλο – μαμούθ» και έγραφε σε σχετικό άρθρο (Μάρτιος 1993) :

«…..Αυτόν τον αποτυχημένο διαγωνισμό ανέσυρε, το φθινόπωρο του 1990, η σημερινή κυβέρνηση και επιχείρησε να αναθέσει μέρος του συνολικού δημοπρατηθέντος έργου (περίπου το 18%) με την δικαιολογία … του επείγοντος και με τιμές εξωφρενικά υψηλές.»

και παρακάτω : «....Είναι αλήθεια ότι το «μερικό αντικείμενο» που η κυβέρνηση θέλει να αναθέσει, αν εξετασθεί αυτοτελώς σίγουρα δεν συμφέρει στην εθνική οικονομία. Ακόμα κι αν χρηματοδοτηθεί σε ποσοστό 100% από κοινοτικούς πόρους. Η αυτοτελής λειτουργία του – χωρίς τα αρδευτικά έργα στη Θεσσαλία – είναι αντιοικονομική. Θα διοχετευθούν νερά του Αχελώου στον Πηνειό   κι αυτά (στο μεγαλύτερο ποσοστό) θα χύνονται στη θάλασσα. Ακόμα δεν θα  πρέπει να αγνοούνται οι διαμαρτυρίες των κατοίκων της Αιτωλοακαρνανίας. Η τρομακτική ανομβρία που πλήττει τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, και η σημαντική μείωση στα νερά του Αχελώου θα πρέπει να οδηγήσει σε αναθεώρηση του προγράμματος της εκτροπής….»

Αλλά και ο Ανδρέας Παπανδρέου, λίγους μήνες αργότερα  το Φθινόπωρο του 1993, όταν η χώρα οδηγείτο σε νέες εκλογές δήλωνε ότι  «..…τα παλιά χρόνια υποστήριζα τη λύση του Αχελώου, τώρα μου λένε πολλοί τεχνικοί  έχουν αλλάξει τα δεδομένα και ότι μπορεί να βλάψουμε το περιβάλλον σημαντικά. Άρα δεν μπορώ να πω το ναι. Όμως μπορώ να πω όχι στη σύμβαση....» (δες ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας, 2/10/1993)

Λίγο αργότερα ανασκεύασε την δήλωση αυτή, αλλά οι προθέσεις του είχαν ήδη καταγραφεί. Εύκολα λοιπόν αντιλαμβάνεται κανείς πως και γιατί, με τέτοιες μικροκομματικές αντιπαραθέσεις, καταλήξαμε ώστε η σύμβαση για τον Αχελώο τελικά να μην υπογραφεί.

Κατά την προεκλογική εκείνη περίοδο ο Πρωθυπουργός Κων. Μητσοτάκης επισκέφθηκε και εκφώνησε ομιλίες σε διάφορες θεσσαλικές πόλεις.

Στην Λάρισα όμως δεν έγινε ομιλία, αντίθετα ο Κων. Μητσοτάκης επέλεξε να διοργανωθεί σε στενό κύκλο τοπικών παραγόντων, με επικεφαλής τον πρόεδρο της ΠΑΣΕ Αχελώου ΑΛ, μία σύσκεψη (στο ξενοδοχείο Grand), όπου για μία ακόμα φορά εξέφρασε την πρόθεσή του να προχωρήσουν άμεσα τα έργα Αχελώου.

Στην ιστορική αυτή συνάντηση (27/9/1993) ο Κων. Μητσοτάκης υιοθέτησε ουσιαστικά χωρίς επιφυλάξεις τις θέσεις της ΠΑΣΕ και του ΑΛ για την απρόσκοπτη συνέχιση των έργων, ενώ στην συνέντευξή (δες εδώ {1} το σχετικό δημοσίευμα - ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας, 28/9/1993) που έδωσε αμέσως μετά ανέφερε χαρακτηριστικά :  

«....Εγώ θέλω να δηλώσω στο Θεσσαλικό λαό περνώντας σήμερα από την Λάρισα ότι κανένα εμπόδιο ούτε εδώ ούτε στην Ευρώπη θα μπορέσει να μας σταματήσει και θα προχωρήσουμε στην ολοκλήρωση του έργου. Έχω λάβει όλα μου τα μέτρα και έχω φθάσει στην κορυφή. Έχω μιλήσει με τον πρόεδρο Ζακ Ντελόρ, στέλνω  το θέμα στο Συμβούλιο των Υπουργών των Εξωτερικών , εν ανάγκη θα το πάω και στο Συμβούλιο Κορυφής. Είμαι αποφασισμένος να κερδίσω την υπόθεση και θα την κερδίσω στην Ευρώπη. Και θα προχωρήσει  το έργο αυτό το οποίο βέβαια, όπως καταλαβαίνετε, θα είναι καθοριστικό για την ανάπτυξη του οικολογικού συστήματος της Θεσσαλίας και ταυτόχρονα θα υδροδοτήσει τις μεγάλες θεσσαλικές πόλεις....»

Επιπλέον, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ανέφερε ότι «....Σήμερα στη Θεσσαλία  σας μιλώ για οικονομικά συμφέροντα που βρίσκονται πίσω από την προσπάθεια ματαίωσης του έργου του Αχελώου και τα οποία αρμονικά συνδυάζονται με την κομματική προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ. Είναι μια πτυχή. Το θέμα είναι μεγάλο. Θα το εξαντλήσουμε πριν από τις εκλογές.....»

Η ΝΔ και ο Κων. Μητσοτάκης έχασαν τις εκλογές και στο τέλος του 1993 ανέλαβε η νέα κυβέρνηση Ανδ. Παπανδρέου.

Στις νέες πολιτικές συνθήκες ο ΑΛ και η ΠΑΣΕ συνέχισαν τις προσπάθειές τους. Αμέσως άρχισαν οι επαφές με τους νέους κυβερνητικούς άρχοντες για το θέμα του Αχελώου. Ήταν όμως φανερό ότι η νέα κυβέρνηση (ΠΑΣΟΚ) είχε (προ πολλού) αρχίσει «να τα στρίβει», πότε επικαλούμενη οικολογικά θέματα, πότε χρεώνοντας την αποτυχία του διαγωνισμού στην Ν.Δ, πότε λέγοντας ότι θα επανεξετάσει την δυνατότητα αξιοποιήσεως των υδάτων στην λεκάνη Πηνειού (Κάρλα, Σμόκοβο κ.λ.π.).

Την περίοδο αυτή (Δεκέμβριος 1993), ο ΑΛ δήλωνε για μια ακόμη φορά :

«Εμείς αξιώνουμε από την Κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα στην υλοποίηση του έργου με δεδομένη και τη βούληση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για τη χρηματοδότησή του συνεχίζοντας τις διαδικασίες για την επικύρωση της σύμβασης από την Βουλή με όσες βελτιώσεις ενδεχομένως χρειαστούν και μάλιστα στο συντομότερο δυνατό χρόνο.

Είμαστε ανυποχώρητοι σ’ αυτό το αίτημα-αξίωσή μας. Καλούμε την Κυβέρνηση ν’ αναλογισθεί τις τεράστιες ευθύνες που επωμίζεται. Αν δεν συμβεί αυτό θα την καταγγείλουμε στο θεσσαλικό λαό και στο Πανελλήνιο για ανακολουθία και αναξιοπιστία και θα καλέσουμε το θεσσαλικό λαό και τους φορείς του και όλους του Έλληνες και ιδιαίτερα τους επιστήμονες και τους αγρότες της Θεσσαλίας να αποδυθούν σε αγώνα συνεχή, έντονο, ανυποχώρητο.

Ιδιαίτερα καλούμε τους αντιπροσώπους μας στο Ελληνικό Κοινοβούλιο θεσσαλούς Βουλευτές, να τεθούν επικεφαλής αυτού του αγώνα και μαζί με την Τ.Α., τα Επιμελητήρια, τις Οργανώσεις, όλους τους φορείς και το θεσσαλικό λαό να επιβάλουν τη δίκαιη  και Εθνικής σημασίας εκτροπή προς Θεσσαλία του Άνω ρου του Αχελώου.»

Οι αγώνες συνεχίστηκαν. Από την επόμενη χρονιά (1994) το όλο θέμα έγινε ακόμη πιο περίπλοκο, καθότι προστέθηκε και η πρώτη απόφαση του ΣτΕ.

Ήδη όμως το 1994 έμελλε να είναι η τελευταία χρονιά που ο ΑΛ ήταν Δήμαρχος Λάρισας. Στις εκλογές του Φθινοπώρου του 1994, ο ΑΛ δεν επανεξελέγη, όμως και όταν παρέδωσε την Δημαρχία, από το 1995 έως το τέλος της ζωής του συνέχισε να μετέχει ως απλό μέλος στην ΠΑΣΕ Αχελώου, συμβάλλοντας στο έργο της με την εμπειρία και το κύρος του.

Ενδεικτικό είναι το απόσπασμα από το σχετικό ρεπορτάζ για τον θάνατό του στην εφημερίδα ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ (30 Δεκεμβρίου 1999) :

«….Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις προχτές το βράδυ συμμετείχε στη συνεδρίαση της Πανθεσσαλικής Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα για την εκτροπή του Άνω Ρου του Αχελώου, της οποίας ήταν μέλος, κατάαμβάνοντας, όπως πάντα, τη θέση του στο προεδρείο της.»

Και στο σημείο αυτό, εν είδει απολογισμού, τολμούμε να ισχυριστούμε, με δεδομένα τα ισχυρά συμφέροντα που, ακόμη και σήμερα, προσπαθούν να θέσουν εμπόδια στη λειτουργία των έργων του Άνω Αχελώου, χωρίς την δράση της ΠΑΣΕ είναι ιδιαίτερα αμφίβολο εάν όλα αυτά τα έργα θα είχαν κατασκευασθεί και μάλιστα το ένα από αυτά, η Μεσοχώρα, να είναι έτοιμο προς λειτουργία.

Σήμερα, που ακόμη τα έργα του Αχελώου δεν ολοκληρώθηκαν, (παρότι προχώρησαν και παρότι οι συνθήκες είναι τελείως διαφορετικές), οι δυσκολίες συντονισμού δράσης των θεσσαλικών οργανώσεων και η έλλειψη αγωνιστικής – διεκδικητικής  κουλτούρας που παρατηρείται, μας κάνει να αναπολούμε εκείνη την εποχή, που ηγέτες σαν τον ΑΛ υπηρετούσαν με απόλυτη προσήλωση, χωρίς να φείδονται χρόνου και χωρίς «δεύτερους» υπολογισμούς, την υπόθεση στην οποία είχαν αναλάβει να εκπροσωπούν τον θεσσαλικό λαό και τους φορείς του.

{1} ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας (28/9/1993) :  Συνέντευξη Μητσοτάκη για Αχελώο στη Λάρισα - Ρεπορτάζ :

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1993_09_28_eleytheria_synenteyxi_mitsotaki_sti_larisa.pdf

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1993_09_28_reportaz_eleytherias_gia_mitsotaki_lamproyli_pase.pdf

* Περισσότερα για το ρόλο και το έργο της ΠΑΣΕ Αχελώου μπορείτε να βρείτε στους σχετικούς συνδέσμους εδώ :

https://www.ypethe.gr/archive/pase-ahelooy-0

https://www.ypethe.gr/sites/default/files/archivefiles/1989_-_2010_o_rolos_kai_to_ergo_tis_pase_ahelooy.pdf

 

 

Φωτογραφίες: