Έργα βασισμένα σε Λύσεις Βασισμένες στη Φύση – Nature based Solution (NbS) σε ποταμούς

Το Deltares είναι ένα κορυφαίο, ανεξάρτητο ολλανδικό ινστιτούτο εφαρμοσμένης έρευνας για το νερό και το υπέδαφος. Με έδρα το Ντελφτ και την Ουτρέχτη, απασχολεί πάνω από 900 εξειδικευμένους επιστήμονες από 60 διαφορετικές εθνικότητες και αποτελεί βασικό κομμάτι της δημόσιας υποδομής γνώσης των Κάτω Χωρών, ενώ δραστηριοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα

Το Deltares διαθέτει επίσης μερικές από τις πιο εντυπωσιακές ερευνητικές εγκαταστάσεις στον κόσμο, όπως το Delta Flume – ένα τεράστιο τεχνητό κανάλι όπου δημιουργούνται τα μεγαλύτερα τεχνητά κύματα παγκοσμίως για να δοκιμάζεται η αντοχή των αναχωμάτων και των φυσικών λύσεων (NbS).

Η κεντρική αποστολή του Deltares συνοψίζεται στη φράση: “Enabling Delta Life” («Καθιστώντας εφικτή τη ζωή στα Δέλτα»

“Use green solutions if we can, but use gray solutions if we must.”
(«Χρησιμοποιήστε πράσινες λύσεις αν μπορούμε, αλλά χρησιμοποιήστε γκρίζες λύσεις αν πρέπει»).

Υβριδικές λύσεις : Gray when it needed, green where we can : Γκρι όπου απαιτείται, Πράσινο όπου μπορούμε

Η φιλοσοφία του Deltares βασίζεται στις εξής θεμελιώδεις αρχές :

Συμβίωση με το νερό (αντί για πόλεμο): Η παραδοσιακή ολλανδική προσέγγιση βασιζόταν στο να «κρατάμε το νερό έξω» με σκληρά τεχνικά έργα. Το Deltares προωθεί μια νέα φιλοσοφία προσαρμογής, όπου η διαχείριση των ποταμών και των ακτών γίνεται με βάση τους φυσικούς κύκλους. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το ρητό τους είναι: «Πράσινες λύσεις (φύση) όπου μπορούμε, γκρίζες λύσεις (μπετόν) όπου πρέπει».
Γέφυρα μεταξύ επιστήμης και πράξης: Το ινστιτούτο δεν κάνει απλώς θεωρητική έρευνα. Μετατρέπει την ακαδημαϊκή γνώση σε πρακτικά εργαλεία, ανοιχτά λογισμικά (open-source) και καινοτόμες εφαρμογές που μπορούν να χρησιμοποιήσουν άμεσα κυβερνήσεις, μηχανικοί και τοπικές κοινωνίες παγκοσμίως.
Πολυσυστημική οπτική (Water & Soil System): Πιστεύουν ότι το νερό και το έδαφος (υπέδαφος) δεν μπορούν να εξεταστούν ξεχωριστά. Για να λυθεί το πρόβλημα μιας πλημμύρας σε μια πόλη, πρέπει να κατανοήσουμε πώς συμπεριφέρεται το έδαφος στα ορεινά, η γεωργία και τα υπόγεια ύδατα.

Οι 5 Μεγάλοι Στόχοι (“Moonshots”)

Για την περίοδο αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, το Deltares έχει δεσμευτεί να κατευθύνει την έρευνά του σε 5 φιλόδοξους κοινωνικούς στόχους:

Βιώσιμα και κατοικήσιμα Δέλτα (Habitable Deltas): Προστασία των πυκνοκατοικημένων παράκτιων περιοχών από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Ασφάλεια από πλημμύρες (Flood Protection): Ανάπτυξη έξυπνων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και δυναμικών υποδομών.
Υγιή συστήματα νερού και υπεδάφους (Healthy Water & Subsurface): Καταπολέμηση της ρύπανσης, της λειψυδρίας και της υφαλμύρωσης των υδάτων.
Ενεργειακή μετάβαση και κλιματική ουδετερότητα: Αξιοποίηση του νερού και του υπεδάφους για βιώσιμη ενέργεια (π.χ. γεωθερμία, υπεράκτια αιολικά πάρκα).
Ανθεκτικές υποδομές (Resilient Infrastructure): Σχεδιασμός δρόμων, αναχωμάτων και γεφυρών που αντέχουν σε ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η Dr. Ellis Penning είναι διακεκριμένη υδροοικολόγος και επικεφαλής του στρατηγικού ερευνητικού προγράμματος για τις Φυσικές Λύσεις (Nature-based Solutions – NbS) στο φημισμένο ολλανδικό ινστιτούτο εφαρμοσμένης έρευνας για το νερό, Deltares.

Διαθέτει πάνω από 20 χρόνια εμπειρίας στην οικοϋδραυλική έρευνα, την υδάτινη οικολογία και τη διαχείριση πλημμυρών και ξηρασίας, ενώ διατελεί και Πρόεδρος της διεθνούς ομάδας εργασίας για τις NbS στον οργανισμό

Τι πιστεύει η Dr. Penning για τα έργα NbS :

Η Dr. Penning είναι θερμή υποστηρίκτρια των Φυσικών Λύσεων, τις οποίες θεωρεί απαραίτητο συστατικό για τις υποδομές του μέλλοντος, εκφράζοντας παράλληλα μια ρεαλιστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση:

Βασικό στοιχείο των μελλοντικών υποδομών : Πιστεύει ότι οι NbS προσφέρουν βιώσιμες, προσαρμοστικές και ανθεκτικές λύσεις απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές «γκρίζες» υποδομές (όπως τα φράγματα και τα αναχώματα) που συχνά διαταράσσουν τους φυσικούς κύκλους και μειώνουν τη βιοποικιλότητα, οι φυσικές λύσεις αξιοποιούν τη δύναμη των ίδιων των οικοσυστημάτων.

Η ανάγκη για «Σπογγώδη Τοπία» (Sponge Landscapes) : Η έρευνά της επικεντρώνεται στο πώς η φύση (π.χ. η βλάστηση σε ποτάμια και λίμνες) μπορεί να λειτουργήσει ως «σφουγγάρι». Υποστηρίζει την ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας κατακράτησης νερού σε επίπεδο λεκάνης απορροής για την ταυτόχρονη αντιμετώπιση των πλημμυρών και της ξηρασίας.
Έκκληση για ποσοτικά δεδομένα και αποδείξεις : Παρά την υποστήριξή της, η Dr. Penning επισημαίνει με ειλικρίνεια μια σημαντική πρόκληση: η ποσοτική αξιολόγηση των NbS παγκοσμίως παραμένει αποσπασματική. Σε μελέτες της τονίζει ότι πολλά έργα NbS στερούνται επαρκών αποδείξεων για το πώς αποδίδουν συνδυαστικά (π.χ. αν μειώνουν όντως τον κίνδυνο πλημμύρας και ξηρασίας, βελτιώνοντας ταυτόχρονα τη βιοποικιλότητα).
Προσέγγιση «Πράσινο πριν από το Γκρίζο» : Προτείνει οι σχεδιαστές να εξετάζουν πρώτα τη λύση της αποκατάστασης των υγροτόπων ή των φυσικών πεδιάδων πλημμύρας. Εάν οι φυσικές λύσεις από μόνες τους δεν επαρκούν, τότε υποστηρίζει τον συνδυασμό υβριδικών λύσεων (πράσινων και γκρίζων υποδομών μαζί). Συνοψίζοντας, η Dr. Ellis Penning βλέπει τις NbS ως το κλειδί για την κλιματική θωράκιση, αλλά τονίζει ότι για να περάσουμε από τα πιλοτικά έργα στη μαζική εφαρμογή μεγάλης κλίμακας, χρειάζεται καλύτερη ενσωμάτωση προγνωστικών μοντέλων, μετρήσιμα δεδομένα και στενή συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες.

Δίνοντας χώρο στα ποτάμια : Η φυσική λύση ενάντια στις πλημμύρες

Για δεκαετίες, η κύρια μέθοδος προστασίας από τις πλημμύρες η συνήθης κατασκευή ήταν οι κατασκευές από μπετόν γύρω από τα ποτάμια. Όμως, το να φυλακίζουμε ένα ποτάμι σε ένα στενό τσιμεντένιο κανάλι είναι επικίνδυνο.

Το στενό κανάλι λειτουργεί ακριβώς όπως το λάστιχο του ποτίσματος όταν το πιέζουμε στην άκρη :

Αυξάνει την ταχύτητα του νερού με μεγάλη δύναμη.
Μεταφέρει αστραπιαία τον κίνδυνο της πλημμύρας στις επόμενες περιοχές και στα χωριά που βρίσκονται πιο κάτω.

Αυτό το ξεπερασμένο σύστημα στερεί από το ποτάμι τη φυσική του «διέξοδο κινδύνου», που είναι οι ανοιχτές πεδιάδες δίπλα του.

Η οικολογική λύση : Φυσικά σκαλοπάτια – αναβαθμίδες βλάστησης

Η σύγχρονη λύση είναι να δώσουμε ξανά χώρο στα ποτάμια να απλωθούν. Αυτό γίνεται δημιουργώντας πράσινα σκαλοπάτια (αναβαθμίδες) με φυτά στις όχθες τους.

Όταν η στάθμη του νερού ανεβαίνει, συμβαίνουν τα εξής θετικά :

Το νερό απλώνεται με ασφάλεια στα σκαλοπάτια και χάνει την ορμή του.
Τα πυκνά φυτά λειτουργούν σαν φρένο, καθυστερώντας τη ροή του νερού.
Το χώμα και τα φυτά καθαρίζουν το νερό, κρατώντας τη λάσπη και τους ρύπους πριν αυτό απορροφηθεί από το έδαφος.

Με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο προστατευόμαστε από τις καταστροφικές πλημμύρες, αλλά δημιουργούμε ξανά ζωντανούς βιότοπους που φιλτράρουν φυσικά το νερό που φτάνει σε εμάς.