Ευρωπαϊκά και Ελληνικά προγράμματα διαχείρισης νερού
2025 – Spongeworks
Το SpongeWorks είναι ένα έργο που χρηματοδοτείται από την ΕΕ και αντιμετωπίζει τους αυξανόμενους κινδύνους πλημμυρών και ξηρασιών, οι οποίοι εντείνονται από την κλιματική αλλαγή. Με τη δοκιμή και την κλιμάκωση του Sponge Measures, το έργο ενισχύει τα συστήματα εδάφους, υπόγειων υδάτων και επιφανειακών υδάτων για τη βελτίωση της συγκράτησης και της ανθεκτικότητας του νερού. Σε συνεργασία με τοπικούς φορείς, το SpongeWorks αναπτύσσει στρατηγικές σε επίπεδο τοπίου που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του νερού και προσφέρουν ευρεία περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
Από το 1980, πάνω από 1.500 πλημμύρες στην Ευρώπη έχουν προκαλέσει περισσότερους από 4.300 θανάτους και 170 δισεκατομμύρια ευρώ σε οικονομικές ζημιές. Το SpongeWorks στοχεύει στην αντιμετώπιση των πλημμυρών, των ξηρασιών και της μείωσης της βιοποικιλότητας, προωθώντας νέες προσεγγίσεις για την ενίσχυση της ικανότητας συγκράτησης νερού των τοπίων στην Ευρώπη.
Κρίστιαν Άλμπερτ – Συντονιστής SpongeWorks, Πανεπιστήμιο Leibniz στο Ανόβερο
2025 11 19 – SpongeWorks-Βιβλίο εργασίας 1ης Τεχνικής Συνάντησης
Οι “Ιδέες σπόγγου” (sponge seeds) είναι ιδέες-προτάσεις παρεμβάσεων που είτε έχουν
εφαρμοστεί είτε έχουν μελετηθεί ενδελεχώς και στοχεύουν στην ενίσχυση της
ανθεκτικότητας μιας λεκάνης απορροής στην κλιματική αλλαγή. Δεν αποτελούν σήμερα
κυρίαρχες ή ευρέως διαδεδομένες πρακτικές στη λεκάνη του Πηνειού. Σκοπός τους είναι
να επιφέρουν ριζική αλλαγή στις υφιστάμενες πρακτικές, παραμένοντας ταυτόχρονα
ρεαλιστικά εφαρμόσιμες. Οι “Ιδέες” συμβάλλουν τόσο στην ευημερία των ανθρώπων
όσο και στη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών.
Στις δέσμες ιδεών σπόγγου (sponge seed bundles), οι ιδέες σπόγγου ομαδοποιούνται
λαμβάνοντας υπόψη διάφορα κριτήρια όπως είναι ο ρόλος της φύσης και της τεχνολογίας,
ο πολιτισμός, η τοπική ταυτότητα και οι παραδοσιακές αξίες, η διακυβέρνηση καθώς τους
ίδιους τους στόχους της κάθε ιδέας σπόγγου. Τα σενάρια σπόγγου (sponge scenarios) είναι πιθανά μελλοντικά σενάρια για την περιοχή του Πηνειού που βασίζονται στις δέσμες ιδεών σπόγγου.
Τα σενάρια σπόγγου μπορούν να είναι ένας συνδυασμός διαφορετικών προσχεδίων σεναρίων.
Οι σπόγγοι του μέλλοντος (sponge futures) είναι χωρικές αναπαραστάσεις σεναρίων
σπόγγου στο επίπεδο λεκάνης του Πηνειού.
2024 – FutureLakes Horizon Mission Ocean
Από την άνθηση των φυκιών μέχρι τα απειλούμενα είδη, οι λίμνες της Ευρώπης βρίσκονται σε κρίση. Το έργο FutureLakes Horizon Mission Ocean μετασχηματίζει την αποκατάσταση, μετατρέποντας τις περιβαλλοντικές προκλήσεις σε ευκαιρίες τόσο για τις κοινότητες όσο και για τη φύση.
Οι λίμνες της Ευρώπης αγωνίζονται σιωπηλά να καταρρεύσουν. Κάτω από τις ήρεμες επιφάνειές τους, πολλές ασφυκτιούν από τη ρύπανση, αποστραγγίζονται από την υπερβολική χρήση και πλήττονται από την κλιματική αλλαγή. Σχεδόν οι μισές δεν πληρούν τα οικολογικά πρότυπα που ορίζονται από την Οδηγία-Πλαίσιο της ΕΕ για τα Ύδατα , με την απορροή θρεπτικών συστατικών από τη γεωργία και τα λύματα να είναι οι κύριοι υπαίτιοι.
Οι συνέπειες είναι εκτεταμένες : η άνθηση των φυκιών θολώνει τα νερά, η αναψυχή και η αλιεία διαταράσσονται και πάνω από το ένα τέταρτο των ειδών των υγροτόπων και του γλυκού νερού διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο. Για τις κοινότητες που βασίζονται σε αυτές τις λίμνες, τα προειδοποιητικά σημάδια είναι σαφή.
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει το έργο Horizon Mission Ocean, FutureLakes . Αξιοποιώντας προηγμένες τεχνολογίες, εμπλέκοντας τις τοπικές κοινότητες και προωθώντας την οικονομική καινοτομία, στοχεύει να δώσει νέα πνοή στις λίμνες της Ευρώπης, υποστηρίζοντας τον ευρύτερο στόχο του Mission Ocean and Waters για την προστασία και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκού νερού και της βιοποικιλότητας.
Καινοτόμες λύσεις για την αποκατάσταση λιμνών
Το FutureLakes δοκιμάζει το όραμά του σε έξι λίμνες σε όλη την Ευρώπη – στην Ελλάδα, την Πολωνία, τη Φινλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και την Ολλανδία. «Προσπαθούμε να ξεκινήσουμε την αποκατάσταση και να εξετάσουμε τι χρειάζεται πέρα από την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα, ώστε να αρχίσουμε πραγματικά να οδηγούμε τις λίμνες μας σε καλή οικολογική κατάσταση», λέει ο καθηγητής Laurence Carvalho, επικεφαλής έρευνας στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Έρευνας Υδάτων και συντονιστής του FutureLakes.
Οι καινοτομίες που βασίζονται στη φύση βρίσκονται στο επίκεντρο του έργου. Για παράδειγμα, στη Σκωτία, οι κήποι με τα όμβρια ύδατα στη λίμνη Λέβεν λειτουργούν σαν γιγάντια αστικά σφουγγάρια, απορροφώντας τα όμβρια ύδατα προτού αυτά πλημμυρίσουν τις αποχετεύσεις και αναμειχθούν με τα λύματα. Οι λύσεις που επικεντρώνονται στη βιοποικιλότητα είναι εξίσου εντυπωσιακές. Στη λίμνη Άισσελ στην Ολλανδία, το χαλίκι έχει χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή νησιών, δημιουργώντας ασφαλή καταφύγια για τα πουλιά των υγροτόπων και ενισχύοντας το τοπικό οικοσύστημα.
Το FutureLakes διερευνά επίσης προσεγγίσεις κυκλικής γαλάζιας οικονομίας. Στη λίμνη Vesijärvi της Φινλανδίας, οι δοκιμές συλλογής φυκιών στοχεύουν στη μετατροπή ενός σημαντικού περιβαλλοντικού προβλήματος σε οικονομική ευκαιρία. Δοκιμάζοντας διαφορετικές τεχνικές συλλογής και επεξεργασίας φυκιών, το έργο επιδιώκει να παράγει προϊόντα υψηλής αξίας. «Σκεφτόμαστε νέους τρόπους για να δείξουμε ότι η αποκατάσταση μπορεί να αποσβεστεί από μόνη της», λέει ο Carvalho.
Αναβάθμιση και συνεργασία
Ο απώτερος στόχος του FutureLakes είναι η δημιουργία ενός κλιμακωτού σχεδίου για την αποκατάσταση λιμνών σε όλη την Ευρώπη. Η τελευταία επιστημονική του έκθεση εξετάζει καινοτόμες λύσεις ανά τύπο τοπίου, βοηθώντας τις χώρες να αντιστοιχίσουν τα πιο αποτελεσματικά μέτρα σε διαφορετικά περιβάλλοντα, υποστηρίζοντας άμεσα τον Κανονισμό της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης . Κοιτάζοντας μπροστά, ένα πανευρωπαϊκό σχέδιο αναβάθμισης θα εντοπίσει λίμνες προτεραιότητας και θα τις συνδυάσει με λύσεις που μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, τροφοδοτώντας τα εθνικά σχέδια αποκατάστασης.
Η συνεργασία είναι το κλειδί για την επίτευξη αυτού του οράματος. Το FutureLakes συνεργάζεται στενά με αδελφά έργα – EuroLakes , FERRO και ProCleanLakes – στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» και της αποστολής «Ωκεανός και Ύδατα», διασφαλίζοντας ότι οι στρατηγικές και οι βέλτιστες πρακτικές κοινοποιούνται σε όλη την Ευρώπη. Οι προσπάθειές τους είναι κρίσιμες, καθώς ξεπερνούν την προστασία των λιμνών. Όπως τονίζει ο Carvalho, «Δεν μπορούμε να βελτιώσουμε τους ωκεανούς μας χωρίς να προστατεύσουμε τα συστήματα γλυκού νερού που τους τροφοδοτούν».
2023 – REXUS : Διαχείριση Ανθεκτικών Διασυνδεδεμένων Συστημάτων μέσω της Συμμετοχικής Ανάλυσης Ροής Πόρων
